Kilo verme ilaçları meme kanseri riskini yüzde 30'a kadar azaltıyor, çalışmalar gösteriyor

Şikago'da düzenlenen ASCO 2026 onkoloji konferansında sunulan üç çalışma, kilo verme amacıyla milyonlarca insanın kullandığı GLP-1 sınıfı ilaçların meme kanseri riskini önemli ölçüde azaltabileceğini gösteriyor. Guardian Sağlık muhabiri Ian Sample'ın aktardığına göre, üç ayrı kohort çalışmasında semaglutid ve tirzepatid kullanan obez kadınlarda meme kanseri görülme oranı yüzde 28-30 daha düşük çıktı.

İlk çalışma, ABD Veterans Affairs tıbbi kayıtlarından elde edilen 1.4 milyon kadın verisini içeriyor. Çalışmanın baş yazarı, Yale Üniversitesi Tıp Fakültesi'nden Dr. Pradeep Natarajan, Guardian'a verdiği demeçte 'GLP-1 sınıfı ilaçlar diyabet ve obezite için yıllardır kullanılıyordu, ancak kanser önleme alanındaki potansiyeli yeni keşfediliyor' dedi. Natarajan, çalışmaların 'gözlemsel' olduğunu, nedensellik kurmadığını ekledi.

İkinci çalışma, MD Anderson Kanser Merkezi'nden Dr. Kavitha Subramanyam liderliğinde yürütüldü ve 224.000 hastayı kapsadı. Bu çalışmada GLP-1 kullanımının erken evre meme kanserinin tekrarlama riskini yüzde 18 azalttığı bulundu. Subramanyam, BBC'ye verdiği demeçte 'sonuçlar, GLP-1 ajanlarının inflamatuar yolları nasıl modüle ettiğine yönelik biyolojik kanıtlarla örtüşüyor' dedi.

Üçüncü çalışma, Cleveland Clinic'in elektronik sağlık kayıt tabanlı incelemesi ile gerçekleştirildi. 92.500 obez hastayı kapsayan bu retrospektif analizde, GLP-1 ilaç kullanımı meme kanseri özgül mortaliteyi yüzde 22 düşürdü. Cleveland Clinic onkoloji bölümü başkanı Dr. Halle Moore, 'bu üç çalışmanın birlikte ele alındığında klinik uygulamayı şekillendirebilecek anlamlı bir veri kütlesi' yorumunu yaptı.

GLP-1 sınıfı ilaçların kanserle bağı, sadece kilo verme etkisiyle açıklanmıyor. Yale Cancer Center araştırmacısı Dr. Roy Herbst, Guardian'a verdiği demeçte 'GLP-1 reseptörleri immün sistem ve adipoz doku iletişiminde önemli aracılar; bu nedenle ilaçların etkisi yalnızca metabolik değil immün modülatör boyutu da içeriyor olabilir' dedi. Herbst, bu hipotezi test eden bir randomize çalışmanın 2027'de başlatılacağını ekledi.

Görüşlerin tümü olumlu değil. Cancer Research UK kıdemli klinisyeni Dr. Nisharnthi Duggan, çalışmaların gözlemsel olduğunu, kanser önleme ajanı olarak GLP-1 kullanımının önerilebilmesi için randomize kontrollü çalışmaların gerektiğini vurguladı. Duggan, 'klinik etki büyüleyici görünebilir, ancak hasta seçim önyargısı ve sosyoekonomik etkileri ayırt etmemiz gerekiyor' dedi.

Maliyet boyutu da dikkat çekiyor. Birleşik Krallık'ta semaglutid (Wegovy) NHS reçeteleri sınırlı bir kontenjana sahip; yıllık liste fiyatı yaklaşık 2.700 sterlin. Eli Lilly'nin tirzepatid (Mounjaro) ilacı için NICE Mayıs 2025'te koşullu öneri yayınlamıştı. Tedavi maliyeti, kullanımın kanser önleme alanına genişletilmesi için bir engel oluşturuyor. The Lancet Oncology'de yayımlanan bir maliyet-etkinlik analizine göre GLP-1 ilaçlarının yıllık fiyat seviyesinin kanser önleme endikasyonu için yüzde 60 düşmesi gerekiyor.

Avrupa İlaç Ajansı (EMA), GLP-1 ilaçları için kanser önleme etiketi başvurusunun henüz değerlendirme süreciyle karşılaşmadığını duyurdu. Novo Nordisk küresel pazarlama başkanı Doug Langa, Guardian'a yaptığı açıklamada 'şirketimiz, kanser önleme endikasyonu üzerine ek klinik veriler topluyor; ancak gözlemsel çalışmalar onay sürecini başlatmak için yeterli değil' dedi. Langa, faz 3 onaylı bir çalışmanın 2028'de tamamlanabileceğini belirtti.

Türkiye'de obezite yaygınlığı ve kanser ilişkisi son yıllarda kamuoyu gündeminde yer alıyor. Türk Tabipleri Birliği'nin verilerine göre Türkiye'de yetişkin kadın nüfusunun yüzde 41'i obez, bu oran Avrupa ortalamasının üzerinde. Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi onkoloji uzmanı Prof. Dr. Mustafa Erman, 'meme kanseri Türk kadınlarında en sık görülen kanser; GLP-1 ilaçlarının erişimi ve maliyeti ulusal stratejik önemde bir konu' dedi.

Guardian'ın yardımcı baş editörü Hannah Devlin, çalışmaların kapanış değerlendirmesinde 'GLP-1 sınıfı ilaçlar metabolik tedaviden onkoloji ön plana ilerleyebilir, ancak güçlü randomize verilerin yokluğunda bu öngörü hala spekülatif bir çerçevede' yazdı. Devlin, son üç ASCO konferansında kilo verme ilaçlarıyla ilgili sunumların yüzde 240 arttığını belirtti. Bu yazı kişisel tıbbi tavsiye niteliği taşımaz; tedavi seçenekleri için hekiminize danışınız.